EMPATIA i rekordy

30 września pobiegłem warszawski maraton, jako obserwator i suport dla mojej córki Ani, i było to bardzo mocne doświadczenie z dwóch powodów. Pierwszy, mniej istotny, związany był z otwarciem Muzeum Wódki w warszawskim Koneserze, dzień przed biegiem. Po zakończeniu niedługiego zwiedzania wziąłem udział w degustacji różnych wódek i od razu zaznaczam, że trunku się nie wypluwa jak np. przy degustacji win, tylko na spokojnie i … na ciepło, pochłania. Generalnie polecam. Pozwoliłem sobie na takie, niesportowe zachowanie, dlatego, że byłem już w okresie roztrenowania po triathlonie HARDASuka, a planowane tempo wydawało mi się niegroźne. Ania przygotowywała się do debiutu w maratonie przez  3 miesiące, według metody Jurka Skarżyńskiego, z moją lekką modyfikacją, jednak złamanie 4 godzin w maratonie wymaga średniego tempa przelotowego 5’38”/km co, dla zapracowanej studentki i nowicjuszki, jest sporym wyzwaniem. W ostatnim dniu września pogoda była znakomita – chłodno, sucho, słonecznie, do tego atmosfera fantastyczna, a trasa urozmaicona – tylko osiągać wyznaczone cele. Do 20km szło beztrosko, potem zrobiło się cieplej a ja zacząłem uważniej spoglądać na Anię – biegła równiutko. Na 28km, nagle, powiedziała – Tato, chyba  łapie mnie skurcz w biodrze…- zatrzymaliśmy się na chwilę, by rozciągnąć nogę i … od tego czasu, ja sam zacząłem odczuwać różne dolegliwości. Gdy musieliśmy powtórzyć rozciąganie na 35km, miałem wrażenie, że to mnie łapią skurcze, choć faktycznie nic takiego nie miało miejsca. Na twarzy Ani, widać było już solidne zmęczenie, tempo spadło o 10s/km, robiło się coraz cieplej… zacząłem czuć obawę. Fizycznie czułem się kompletnie nieswój, choć mój stan fizyczny był bardzo dobry – więc co ? Empatia!

XVI – wieczny, francuski myśliciel Michel de Montaigne mawiał, że zaczyna go drapać w gardle jak tylko usłyszy, że ktoś kaszle. 400 lat później,  a pewnie i zawsze  – mamy tak samo. Gdy idziemy z dzieckiem na szczepienie, choć igła nie wbija się w nasze ramie, jesteśmy napięci, a niektórzy odczuwają ból wbijanej igły. Podczas oglądania filmu akcji, w którym główny bohater wskakuje do otchłani szybu windy, żołądek podchodzi  nam do gardła, gdy nasz bohater staje do walki wręcz zaciskamy pięści. Przy końcowej scenie Potopu, w reżyserii Jerzego Hoffmana, kiedy w kościele odczytywany jest list Króla Jana Kazimierza na temat zasług Babinicza vel Kmicica trudno powstrzymać łzy, a przecież widzieliśmy już film kilka razy i wiemy, że jest to gra aktorska. Co zatem nas wzrusza? Treść listu, tembr głosu lektora, sytuacja Kmicica? Nie, reagujemy na szloch aktorów, grających wzruszenie. Neurobiologia powie, że zostają pobudzone te same ośrodki jak u osób, których losy oglądamy – współodczuwamy. Na dodatek jest to działanie nieświadome, niezależne od naszej woli. Więcej, jak pokazują badania, mapowanie ciała jest zjawiskiem pierwotnym, które odziedziczyliśmy po przodkach – naczelnych. Jeszcze w latach 90tych uważano, że empatia jest wyższą umiejętnością mózgu i zdobyczą Homo Sapiens. Dość oczywiste  obserwacje z codziennego życia, kiedy małe dziecko zaczyna płakać na widok innego dziecka, które płacze z powodu upadku, albo wizyta w ZOO przy wybiegu małp, które małpują siebie nawzajem – potwierdzają pierwotność mechanizmu. Wszyscy pewnie przeżyliśmy doświadczenie dostosowania nastroju do naszego rozmówcy – gdy ma smutny wyraz twarzy i nam się to udziela – mówimy wówczas – „zespół  mi humor”, oraz w odwrotną stronę, rozmówca może nam humor poprawić i rozweselić zły dzień. Prowadzone badania wykazały jeszcze jedno – im bliższa znajomość,  pokrewieństwo tym silniejsze oddziaływanie empatyczne. Uwaga na bliźniaki -:) !!!

Co zatem mogłem zrobić na 35 km? Miałem pełnię świadomości, że przez pozostałe 7km będzie bardziej bolało, będzie trudniej a wymykający się cel zacznie dociskać psychikę, wiedziałem również czego sam nie mogę robić. Odwróciłem głowę,  by nie pokazać emocji i rozpocząłem, możliwie naturalnym głosem, jakąś motywacyjną opowieść, by odwrócić uwagę od tego jak bardzo przeżywam jej trudy. Ania dobiegła w czasie 3:58:24.

Ania na mecie maratonu warszawskiego 3:58:24

Jesteśmy empatyczni, bo ewolucja wyposażyła nas w takie potrzebne narzędzie do życia i utrzymywania dobrych stosunków w grupie. Jeśli jednak stajesz na starcie z zamiarem bicia rekordu świata, jak np. Robert Karaś, to lepiej nie patrz na obrazy padających z wyczerpania zawodników, wprowadź zasadę, że Twój suport, kibice przekażą Ci raczej te lepsze wiadomości opakowane w dobry nastrój. Z góry zakaż głośnych rozmów na temat przerwania zawodów, wówczas gdy kryzys pokaże Twoje zdemolowane ja. Uważaj na najbliższych, oni, z troski, potrafią wprowadzić niepokój i wątpliwości, a tego nie potrzebujesz gdy porywasz się na granice swoich możliwości. Pamiętam rozmowy „zatroskanych”, którzy odwodzili mnie od startu w HARDEJ, albo uważali że nie powinienem zachęcać Ani do startu w maratonie – czego też nie robiłem. Wypowiadali się w dobrej wierze, ale większość nie miała pojęcia o czym mówi, właściwie to przekazali własne poczucie bezradności wobec 42km, czy 285km + 8000 m vertical (parametry HARDEJ). Równocześnie ich wypowiedzi wzywające do rozsądku psuły nastrój, a ich „strach” przechodził na mnie.

Empatia działała – może Ci pomóc, ale i przeszkodzić.

Tomek Tarnowski

Źródła – przy pisaniu tego tekstu korzystałem z opracowań Frans de Waal’a,  profesora psychologii, światowej sławy prymatologa, badacza ewolucyjnych źródeł mechanizmów społecznych i kulturowych.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *